ప్రథమ సర్గ
Download శుద్ద పాఠ్యం | Audio
తతొ రావణనీతాయా సీతాయా శత్రుకర్శనః |
ఇయేష పదమన్వేష్టుం చారణాచరితే పథి ||1
దుష్కరం నిష్ప్రతిద్వంద్వం చికీర్షన్ కర్మ వానరః |
సముదగ్రశిరొగ్రీవొ గవాం పతి రివాబభౌ || 2
అథ వైడూర్యవర్ణేషు శాద్వలేషు మహాబలః |
ధీరః స్సలిలకల్పేషు విచచార యథాసుఖమ్ ||3
ద్విజాన్ విత్రాసయన్ ధీమా నురసా పాదపాన్ హరన్ |
మృగాంశ్చ సుబాహున్ నిఘ్నన్ ప్రవృద్ధ ఇవ కేసరీ|| 4
నీలలొహితమాంజిష్ఠ పత్రవర్ణై సితాసితైః |
స్వభావవిహితై శ్చిత్రై ర్ధాతుభి సమలంకృతమ్ ||5
కామరూపిభి రావిష్ట మభీక్ష్ణం సపరిచ్ఛిదైః |
యక్షకిన్నరగంధర్వై ర్దేవకల్పైశ్చ పన్నగైః ||6
స తస్య గిరివర్యస్య తలే నాగవరాయుతే |
తిష్ఠన్ కపివర స్తత్ర హ్రదే నాగ ఇవాబభౌ ||7
స సూర్యాయ మహేంద్రాయ పవనాయ స్వయంభువే |
భూతేభ్యశ్చాంజలిం కృత్వా చకార గమనే మతిమ్ || 8
అంజలిం ప్రాఙ్ఞ్ముఖః కృత్వా పవనా యాత్మయోనయే |
తతొ౽ భివవృధే గంతుం దక్షిణొ దక్షిణాం దిశమ్ || 9
ప్లవంగప్రవరై ర్దృష్టః ప్లవనే కృతనిశ్చయః |
వవృధే రామవృద్ధ్యర్థం సముద్ర ఇవ పర్వసు || 10
నిష్ప్రమాణశరీర స్సన్ లిలంఘయిషు రర్ణవమ్ |
బాహుభ్యాం పీడయామాస చరణాభ్యాం చ పర్వతమ్ || 11
స చచా లాచల శ్చాపి ముహూర్తం కపిపీడితః |
తరూణాం పుష్పితాగ్రాణాం సర్వం పుష్ప మశాతయత్ || 12
తేన పాదపముక్తేన పుష్పౌఘేణ సుగంధినా |
సర్వతః సంవృత శ్శైలొ బభౌ పుష్పమయో యథా ||13
తేన చొత్తమవీర్యేణ పీడ్యమానః స్స పర్వతః |
సలిలం సంప్రసుస్రావ మదం మత్త ఇవ ద్విపః ||14
పీడ్యమానస్తు బలినా మహేంద్రస్తేన పర్వతః |
రీతీ ర్నిర్వర్తయామాస కాంచనాంజనరాజతీః ||15
ముమోచ చ శిలా శ్శైలొ విశాలా సమనశిలాః |
మధ్యమే నార్చిషా జుష్టొ ధూమరాజీ రివానలః ||16
గిరిణా పీడ్యమానేన పీడ్యమానాని సర్వతః |
గుహావిష్టాని భూతాని వినేదు ర్వికృతైః స్వరైః ||17
స మహాసత్త్వసన్నాద శ్శైలపీడానిమిత్తజః |
పృథివీం పూరయామాస దిశ శ్చొపవనాని చ ||18
శిరొభిః పృథుభిః సర్పా వ్యక్తస్వస్తికలక్షణైః |
వమంతః పావకం ఘొరం దదంశు ర్దశనై శిలాః ||19
తా స్తదా సవిషై ర్దష్టాః కుపితై స్తై ర్మహాశిలాః|
జజ్జ్వలుః పావకొద్దీప్తా బిభిదుశ్చ సహస్రధా ||20
యాని చౌషధజాలాని తస్మిన్ జాతాని పర్వతే |
విషఘ్నా న్యపి నాగానాం న శేకు శ్శమితుం విషమ్|| 21
భిద్యతే౽యం గిరి ర్భూతై రితి మత్త్వా తపస్వినః |
త్రస్తా విద్యాధరా స్తస్మా దుత్పేతుః స్త్రీగణైః సహ|| 22
పానభూమిగతం హిత్వా హైమ మాసవభాజనమ్ |
పాత్రణి చ మహార్హాణి కరకాంశ్చ హిరణ్మయాన్ ||23
లేహ్యానుచ్చావచాన్ భక్ష్యాన్ మాంసాని వివిధాని చ |
ఆర్షభాణి చ చర్మాణి ఖడ్గాంశ్చ కనకత్సరూన్ || 24
కృతకంఠగుణాః క్షీబా రక్తమాల్యానులేపనాః |
రక్తక్షాః పుష్కరాక్షాశ్చ గగనం ప్రతిపేదిరే ||25
హారనూపురకేయూర పారిహార్యధరాః స్త్రియః |
విస్మితా సస్మితా స్తస్థు రాకాశే రమణైః సహ ||26
దర్శయంతొ మహావిద్యాం విద్యాధరమహర్షయః |
సహితా స్తస్థు రాకాశే వీక్షాంచక్రుశ్చ పర్వతమ్|| 27
శుశ్రువుశ్చ తదా శబ్ద మృషీణాం భావితాత్మనామ్|
చారణానాం చ సిద్ధానాం స్థితానాం విమలే౽౦బరే|| 28
ఎష పర్వతసంకాశొ హనూమాన్ మారుతాత్మజః |
తితీర్షతి మహావేగ స్సముద్రం మకరాలయమ్ ||29
రామార్థం వానరార్థం చ చికీర్షన్ కర్మ దుష్కరమ్ |
సముద్రస్య పరం పారం దుష్ప్రాపం ప్రాప్తుమిచ్ఛతి|| 30
ఇతి విద్యాధరాః శ్రుత్వా వచ స్తేషాం మహాత్మనామ్ |
త మప్రమేయం దదృశుః పర్వతే వానరర్షభమ్ ||31
దుధువే చ స రొమాణి చకంపే చాచలొపమః |
ననాద సుమహానాదం సుమహానివ తొయదః || 32
ఆనుపూర్వ్యేణ వృత్తం చ లాంగూలం రొమభి శ్చితమ్ |
ఉత్పతిష్యన్ విచిక్షేప పక్షిరాజ ఇవొరగమ్ ||33
తస్య లాంగూల మావిద్ధ మాత్తవేగస్య పృష్ఠతః |
దదృశే గరుడేనేవ హ్రియమాణొ మహొరగః || 34
బాహూ సంస్తంభయామాస మహాపరిఘసంనిభౌ |
ససాద చ కపిః కట్యాం చరణౌ సంచుకొచ చ ||35
సంహృత్య చ భుజౌ శ్రీమాన్ తథైవ చ శిరొధరామ్ |
తేజః స్త్త్వం తథా వీర్య మావివేశ స వీర్యవాన్ ||36
మార్గ మాలొకయన్ దూరా దూర్ధ్వం ప్రణిహితేక్షణః |
రురొధ హృదయే ప్రాణా నాకాశ మవలొకయన్ || 37
పద్భ్యాం దృఢ మవస్థానం కృత్వా స కపికుంజరః |
నికుంచ్య కర్ణౌ హనుమా నుత్పతిష్యన్ మహాబలః |
వానరాన్ వానరశ్రేష్ఠ ఇదం వచనమబ్రవీత్ || 38
యథా రాఘవనిర్ముక్తః శరః శ్వసనవిక్రమః |
గచ్చే త్తద్వ ద్గమిష్యామి లంకాం రావణపాలితామ్ || 39
న హి ద్రక్ష్యామి యది తాం లంకాయాం జనకాత్మజామ్ |
అనేనైవ హి వేగేన గమిష్యామి సురాలయమ్ || 40
యది వా త్రిదివే సీతాం న ద్రక్ష్యా మ్యకృతశ్రమః |
బద్ధ్వా రాక్షసరాజాన మానయిష్యామి రావణమ్ || 41
సర్వథా కృతకార్యొ౽హ మేష్యామి సహ సీతయా |
ఆనయిష్యామి వా లంకాం సముత్పాట్య సరావణామ్ || 42
ఎవముక్త్వా తు హనుమాన్ వానరాన్వానరొత్తమః |
ఉత్పపా తాథ వేగేన వేగవా నవిచారయన్ || 43
సుపర్ణమివ చాత్మానం మేనే స కపికుంజరః || 44
సముత్పతతి తస్మిం స్తు వేగా త్తే నగరొహిణః |
సంహృత్య విటపాన్ సర్వాన్ సముత్పేతు సమంతతః || 45
స మత్తకొయష్టిభకాన్ పాదపాన్ పుష్పశాలినః |
ఉద్వహ న్నూరువేగేన జగామ విమలే౽౦బరే || 46
ఊరువేగొద్ధతా వృక్షా ముహూర్తం కపి మన్వయుః |
ప్రస్థితం దీర్ఘ మధ్వానం స్వబంధు మివ బాంధవాః || 47
త మూరువేగొన్మథితా సాలా శ్చన్యే నగొత్తమాః|
అనుజగ్ముర్హనూమంతం సైన్యా ఇవ మహీపతిమ్ || 48
సుపుష్పితాగ్రై ర్బహుభిః పాదపై రన్వితః కపిః |
హనుమాన్ పర్వతాకారొ బభూ వాద్భుతదర్శనః || 49
సారవంతొ౽థ యే వృక్షా న్యమజ్జన్ లవణాంభసి |
భయాదివ మహేంద్రస్య పర్వతా వరుణాలయే || 50
స నానాకుసుమైః కీర్ణః కపి స్సాంకురకొరకైః |
శుశుభే మేఘసంకాశః ఖద్యొతై రివ పర్వతః || 51
విముక్తా స్తస్య వేగేన ముక్త్వా పుష్పాణి తే ద్రుమాః |
అవశీర్యంత సలిలే నివృత్తాః సుహృదొ యథా ||52
లఘుత్వేనొపపన్నం తద్ విచిత్రం సాగరే౽పతత్ |
ద్రుమాణాం వివిధం పుష్పం కపివాయుసమీరితమ్ || 53
తారాచిత మివాకాశం ప్రబభౌ స మహార్ణవః | 54
పుష్పౌఘే ణానుబద్ధేన నానావర్ణేన వానరః |
బభౌ మేఘ ఇవాకాశే విద్యుద్గణవిభూషితః || 55
తస్య వేగసమాధూతైః పుష్పై స్తొయ మదృశ్యత |
తారాభి రభిరామాభి రుదితాభి రివాంబరమ్ || 56
తస్యాంబరగతౌ బాహూ దదృశాతే ప్రసారితౌ |
పర్వతాగ్రా ద్వినిష్క్రాంతౌ పంచాస్యావివ పన్నగౌ || 57
పిబ న్నివ బభౌ చాపి సోర్మి జాలం మహార్ణవమ్ |
పిపాసు రివ చాకాశం దదృశే స మహాకపిః || 58
తస్య విద్యుత్ప్రభాకారే వాయుమార్గానుసారిణః |
నయనే విప్రకాశేతే పర్వతస్థా వివానలౌ || 59
పింగే పింగాక్షముఖ్యస్య బృహతీ పరిమండలే |
చక్షుషీ సంప్రకాశేతే చంద్రసూర్యావివొదితౌ || 60
ముఖం నాసికయా తస్య తామ్రయా తామ్ర మాబభౌ |
సంధ్యయా సమభిస్పృష్టం యథా తత్ సూర్యమండలమ్ || 61
లాంగూలం చ సమావిద్ధం ప్లవమానస్య శొభతే |
అంబరే వాయుపుత్రస్య శక్రధ్వజ ఇవొ చ్ఛ్రితః || 62
లాంగూలచక్రేణ మహాన్ శుక్లదంష్ట్రొ౽నిలాత్మజః |
వ్యరొచత మహాప్రాజ్ఙః పరివేషీవ భాస్కరః || 63
స్ఫిగ్దేశే నాతితామ్రేణ రరాజ స మహాకపిః |
మహతా దారితేనేవ గిరిర్ గైరికధాతునా || 64
తస్య వానరసింహస్య ప్లవమానస్య సాగరమ్ |
కక్షాంతరగతొ వాయు ర్జీమూత ఇవ గర్జతి || 65
ఖే యథా నిపతం త్యుల్కా హ్యుత్తరాంతా ద్వినిఃసృతా |
దృశ్యతే సానుబంధా చ తథా స కపికుంజరః || 66
పతత్పతంగసంకాశొ వ్యాయత శ్శుశుభే కపిః |
ప్రవృద్ధ ఇవ మాతంగః కక్ష్యయా బధ్యమానయా || 67
ఉపరిష్టాచ్ఛరీరేణ ఛాయయా చావగాఢయా |
సాగరే మారుతావిష్టా నౌ రివాసీ త్తదా కపిః || 68
యం యం దేశం సముద్రస్య జగామ స మహాకపిః |
స స తస్యొరువేగేన సొన్మాద ఇవ లక్ష్యతే || 69
సాగర స్యోర్మిజాలానా మురసా శైలవర్ ష్మణామ్ |
అభిఘ్నం స్తు మహావేగః పుప్లువే స మహాకపిః || 70
కపివాత శ్చ బలవాన్ మేఘవాత శ్చ నిస్సృతః |
సాగరం భీమనిర్ఘొషం కంపయామాసతుర్భృశమ్ || 71
వికర్షన్నూర్మిజాలాని బృహంతి లవణాంభసి |
పుప్లువే కపిశార్దూలొ వికిరన్నివ రొదసీ || 72
మేరుమందరసంకాశా నుద్ధతాన్ స మహార్ణవే |
అత్యక్రామన్ మహావేగ స్తరంగాన్ గణయ న్నివ || 73
తస్య వేగసముద్ధూతం జలం సజలదం తదా |
అంబర్స్థం విబభ్రాజ శారదాభ్ర మివాతతమ్ || 74
తిమినక్రఝషాః కూర్మా దృశ్యంతే వివృతాస్తదా |
వస్త్రాపకర్షణే నేవ శరీరాణి శరీరిణామ్ || 75
ప్లవమానం సమీక్ష్యాథ భుజంగా సాగరాలయాః |
వ్యొమ్ని తం కపిశార్దూలం సుపర్ణ ఇతి మేనిరే || 76
దశయొజనవిస్తీర్ణా త్రింశద్యొజన మాయతా |
ఛాయా వానరసింహస్య జలే చారుతరా౽ భవత్ || 77
శ్వేతాభ్రఘనరాజీవ వాయుపుత్రానుగామినీ |
తస్య సా శుశుభే ఛాయా వితతా లవణాంభసి || 78
శుశుభే స మహాతేజా మహాకాయొ మహాకపిః |
వాయుమార్గే నిరాలంబే పక్షవానివ పర్వతః || 79
యేనాసౌ యాతి బలవాన్ వేగేన కపికుంజరః |
తేన మార్గేణ సహసా ద్రొణీకృత ఇవార్ణవః || 80
ఆపాతే పక్షిసంఘానాం పక్షిరాజ ఇవ వ్రజన్ |
హనుమాన్ మేఘజాలాని ప్రకర్షన్ మారుతొ యథా || 81
పాండురారుణవర్ణాని నీలమాంజిష్ఠకాని చ |
కపినా౽౽ కృష్యమాణాని మహాభ్రాణి చకాశిరే || 82
ప్రవిశ న్నభ్రజాలాని నిష్పతంశ్చ పునః పునః |
ప్రచ్చన్నశ్చ ప్రకాశశ్చ చంద్రమా ఇవ లక్ష్యతే || 83
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా ప్లవంగం త్వరితం తదా |
వవర్షుః పుష్పవర్షణి దేవగంధర్వదానవాః || 84
తతాప న హి తం సూర్యః ప్లవంతం వానరొత్తమమ్ |
సిషేవే చ తదా వాయూ రామకార్యాద్థసిద్ధయే || 85
ఋషయ స్తుష్టువు శ్చైనం ప్లవమానం విహాయసా |
జగుశ్చ దేవగంధర్వాః ప్రశంసంతొ మహౌజసమ్ || 86
నాగాశ్చ తుష్టువు ర్యక్షా రక్షాంసి విబుధాః ఖగాః |
ప్రేక్ష్య సర్వే కపివరం సహసా విగతక్లమమ్ ||87
తస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే ప్లవమానే హనూమతి |
ఇక్ష్వాకుకులమానార్థీ చింతయామాస సాగరః || 88
సాహాయ్యం వానరేంద్రస్య యది నాహం హనూమతః |
కరిష్యామి భవిష్యామి సర్వవాచ్యొ వివక్షతామ్ || 89
అహ మిక్ష్వాకునాథేన సగరేణ వివర్ధతః |
ఇక్ష్వాకుసచివ శ్చాయం నావసీదితు మర్హతి ||90
తథా మయా విధాతవ్యం విశ్రమేత యథా కపిః |
శేషం చ మయి విశ్రాంతః స్సుఖే నాతిపతిష్యతి || 91
ఇతి కృత్వా మతిం సాధ్వీం సముద్ర శ్చన్నమంభసి |
హిరణ్యనాభం మైనాక మువాచ గిరిసత్తమమ్ || 92
త్వ మిహాసురసంఘానాం పాతాళతలవాసినాం |
దేవరాజ్ఙా గిరిశ్రేష్ఠ పరిఘ స్సనివేశితః || 93
త్వమేషాం జాతవీర్యాణాం పునరే వొత్పతిష్యతామ్ |
పాతాళ స్యాప్రమేయస్య ద్వార మావృత్య తిష్ఠసి || 94
తిర్య గూర్ధ్వ మధ శ్చైవ శక్తి స్తే శైల వర్ధితుమ్ |
తస్మాత్ సంచొదయామి త్వా ముత్తిష్ఠ గిరిసత్తమ || 95
న ఎష కపిశార్దూల స్త్వా ముపర్యేతి వీర్యవాన్ |
హనూమాన్ రామకార్యార్థం భీమకర్మా ఖ మాప్లుతః || 96
అస్య సాహ్యం మయా కార్య మిక్ష్వాకుకులవర్తినః |
మమ హీక్ష్వాకవః పూజ్యాః పరం పూజ్యతమా స్తవ || 97
కురు సాచివ్య మస్మాకం న నః కార్యమతిక్రమేత్ |
కర్తవ్యమకృతం కార్యం సతాం మన్యుముదీరయేత్ || 98
సలిలా దూర్ధ్వ ముత్తిష్ఠ తిష్ఠ త్వేష కపి స్త్వయి |
అస్మాక మతిథి శ్చైవ పూజ్యశ్చ ప్లవతాం వరః || 99
చామీకరమహానాభ దేవగంధర్వ సేవిత |
హనుమాం స్త్వయి విశ్రాంత స్తత శేషం గమిష్యతి || 100
కాకుత్థ్స స్యానృశంస్యం చ మైథిల్యాశ్చ వివాసనమ్ |
శ్రమం చ ప్లవగేంద్రస్య సమీక్ష్యొత్థాతు మర్హసి || 101
హిరణ్య నాభొ మైనాకొ నిశమ్య లవణాంభసః |
ఉత్పపాత జలాత్తూర్ణం మహాద్రుమలతాయుతః || 102
స సాగరజలం భిత్త్వా బభూ వాభ్యుత్థిత స్తదా |
యథా జలధరం భిత్త్వా దీప్తరశ్మి ర్దివాకరః || 103
స మహాత్మా ముహూర్తేన సర్వతః సలిలావృతః |
దర్శయామాస శృంగాణి సాగరేణ నియొజితః || 104
శాతకుంభ నిభైః శృంగైః సకిన్నరమహొరగైః |
ఆదిత్యొదయసంకాశై రాలిఖద్భి రివాంబరమ్ || 105
తప్తజాంబూనదైః శృంగైః పర్వతస్య సముత్థితైః |
ఆకాశం శస్త్రసంకాశమభవత్ కాంచనప్రభమ్ || 106
జాతరూపమయైః శృంగైర్ భ్రాజమానైః స్వయంప్రభైః |
ఆదిత్యశతసంకాశః సొ౽భవ ద్గిరిసత్తమః || 107
త ముత్థిత మసంగేన హనుమా నగ్రతః స్థితమ్ |
మధ్యే లవణతొయస్య విఘ్నొ౽య మితి నిశ్చితః || 108
స త ముచ్చ్రిత మత్యర్థం మహావేగొ మహాకపిః |
ఉరసా పాతయామాస జీమూతమివ మారుతః || 109
స తథా పాతిత స్తేన కపినా పర్వతొత్తమః |
బుద్ధ్వా తస్య కపే ర్వేగం జహర్ష చ ననంద చ || 110
త మాకాశగతం వీర మాకాశే సముపస్థితః |
ప్రీతొ హృష్టమనా వాక్య మబ్రవీత్ పర్వతః కపిమ్ |
మానుషం ధారయన్ రూపమాత్మనః శిఖరే స్థితః || 111
దుష్కరం కృతావాన్ కర్మ త్వ మిదం వానరొత్తమ |
నిపత్య మమ శృంగేషు విశ్రమస్వ యథాసుఖమ్ || 112
రాఘవస్య కులే జాతై రుదధిః పరివర్ధితః |
స త్వాం రామహితే యుక్తం ప్రత్యర్చయతి సాగరః || 113
కృతే చ ప్రతికర్తవ్య మేష ధర్మః సనాతనః |
సొ౽యం తత్ప్రతికారార్థీ త్వత్త స్సమాన మర్హతి || 114
త్వన్నిమిత్త మనేనాహం బహుమానాత్ ప్రచొదితః |
తిష్ఠ త్వం కపిశార్దూల మయి విశ్రమ్య గమ్యతామ్ || 115
యొజనానాం శతం చాపి కపిరేష సమాప్లుతః |
తవ సానుషు విశ్రాంతః శేషం ప్రక్రమతా మితి || 116
తదిదం గంధవత్ స్వాదు కందమూలఫలం బహు |
తదాస్వాద్య హరిశ్రేష్ఠ విశ్రాంతొ౽ను గమిష్యసి || 117
అస్మాకమపి సంబంధః కపిముఖ్య త్వయా౽స్తి వై |
ప్రఖ్యాత స్త్రిషు లొకేషు మహాగుణపరిగ్రహః || 118
వేగవంతః ప్లవంతొ యే ప్లవంగా మారుతాత్మజ |
తేషాం ముఖ్యతమం మన్యే త్వామహం కపికుంజర || 119
అతిథిః కిల పూజార్హః ప్రాకృతొ౽పి విజానతా |
ధర్మం జిజ్ఙాసమానేన కిం పున స్త్వాదృశొ మహాన్ || 120
త్వం హి దేవవరిష్ఠస్య మారుతస్య మహాత్మనః |
పుత్ర స్తస్యైవ వేగేన సదృశః కపికుంజర || 121
పూజితే త్వయి ధర్మజ్ఙ పూజాం ప్రాప్నొతి మారుతః |
తస్మాత్త్వం పూజనీయొ మే శృణు చాప్యత్ర కారణమ్ || 122
పూర్వం కృతయుగే తాత పర్వతాః పక్షిణొ౽భవన్ |
తే హి జగ్ముర్దిశః సర్వా గరుడానిలవేగినః || 123
తత స్తేషు ప్రయాతేషు దేవసంఘా సహర్షిభిః |
భూతాని చ భయం జగ్ము స్తేషాం పతనశంకయా|| 124
తతః క్రుద్ధః సహస్రాక్షః పర్వతానాం శతక్రతుః |
పక్షాం శ్చిచ్ఛేద వజ్రేణ తత్ర తత్ర సహస్రశః ||125
స మా ముపాగతః క్రుద్ధొ వజ్ర ముద్యమ్య దేవరాట్ |
తతొ౽హం సహసా క్షిప్తః స్వసనేన మహాత్మనా || 126
అస్మిన్ లవణతొయే చ ప్రక్షిప్తః ప్లవగొత్తమ |
గుప్తపక్షసమగ్రశ్చ తవ పిత్రాభిరక్షితః || 127
తతొ౽హం మానయామి త్వాం మాన్యొ హి మమ మారుతః |
త్వయా మే హ్యేష సంబంధః కపిముఖ్య మహాగుణః || 128
అస్మి న్నేవంగతే కార్యే సాగరస్య మమైవ చ |
ప్రీతిం ప్రీతమనాః కర్తుం త్వ మర్హసి మహాకపే || 129
శ్రమం మొక్షయ పూజాం చ గృహాణ కపిసత్తమ |
ప్రీతిం చ బహు మన్యస్వ ప్రీతొ౽స్మి తవ దర్శనాత్ || 130
ఎవముక్తః కపిశ్రేష్ఠస్తం నగొత్తమ మబ్రవీత్ |
ప్రీతొ౽స్మి కృతమాతిథ్యం మన్యు రేషొ౽పనీయతామ్ || 1131
త్వరతే కార్యకాలొ మే అహశ్చా ప్యతివర్తతే |
ప్రతిజ్ఙా చ మయా దత్తా న స్థాతవ్య మిహాంత్తరే || 132
ఇత్యుక్త్వా పాణినా శైల మాలభ్య హరిపుంగవః |
జగా మాకాశ మావిశ్య వీర్యవాన్ ప్రహసన్నివ || 133
స పర్వతసముద్రాభ్యాం బహుమానా దవేక్షితః |
పూజిత శ్చొపపన్నాభి రాశీర్భిరనిలాత్మజః || 134
అథొర్ధ్వం దూర ముత్ప్లుత్య హిత్వా శైలమహార్ణవౌ |
పితుః పంథాన మాస్థాయ జగామ విమలే౽౦బరే || 135
భూయ శ్చొర్ధ్వగతిం ప్రాప్య గిరిం త మవలొకయన్ |
వాయుసూను ర్నిరాలంబే జగామ విమలే౽౦బరే || 136
తద్ ద్వితీయం హనుమతొ దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ |
ప్రశశంసు సురా సర్వే సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః || 137
దేవతా శ్చాభవన్ హృష్టా స్తత్రస్థా స్తస్య కర్మణా |
కాంచనస్య సునాభస్య సహస్రాక్షశ్చ వాసవః || 138
ఉవాచ వచనం ధీమాన్ పరితొషాత్ సగద్గదమ్ |
సునాభం పర్వతశ్రేష్ఠం స్వయమేవ శచీపతిః || 139
హిరణ్యనాభ శైలేంద్ర పరితుష్టొ౽స్మి తే భృశమ్ |
అభయం తే ప్రయచ్ఛామి తిష్ఠ సౌమ్య యథాసుఖమ్ || 140
సాహ్యం తే సుమహ ద్విక్రాంతస్య హనూమతః |
క్రమతొ యొజనశతం నిర్భయస్య భయే సతి || 141
రామస్యైష హితాయైవ యాతి దాశరథే ర్హరిః |
సత్ర్కియాం కుర్వతా తస్య తొషితొ౽స్మి దృఢం త్వయా || 142
తతః ప్రహర్ష మగమ ద్విపులం పర్వతొత్తమః |
దేవతానాం పతిం దృష్ట్వా పరితుష్టం శతక్రతుమ్ || 143
స వై దత్తవర శైలొ బభూ వావస్థిత స్తదా |
హనుమాంశ్చ ముహూర్తేన వ్యతిచక్రామ సాగరమ్ || 144
తతొ దేవా సగంధర్వా సిద్ధాశ్చ పరమర్షయః |
అబ్రూవన్ సూర్యసంకాశాం సురసాం నాగమాతరమ్ || 145
అయం వాతాత్మజః శ్రీమాన్ ప్లవతే సాగరొపరి |
హనుమా న్నామ తస్య త్వం ముహూర్తం విఘ్నమాచర || 146
రాక్షసం రూప మాస్థాయ సుఘోరం పర్వతొపమమ్ |
దంష్ట్రకరాళం పింగాక్షం వక్త్రం కృత్వా నభసమమ్ || 147
బలమిచ్ఛామహే జ్ఙాతుం భూయ శ్చాస్య పరాక్రమమ్ |
త్వాం విజేష్య త్యుపాయేన విషాదం వా గమిష్యతి || 148
ఎవముక్తా తు సా దేవీ దైవతై రభిసత్కృతా |
సముద్రమధ్యే సురసా బిభ్రతీ రాక్షసం వపుః || 149
వికృతం చ విరూపం చ సర్వస్య చ భయావహమ్ |
ప్లవమానం హనూమంత మావృత్యేద మువాచ హ || 150
మమ భక్షః ప్రదిష్ట స్త్వ మీశ్వరై ర్వానరర్షభ |
అహం త్వా భక్షయిష్యామి ప్రవిశేదం మమాననమ్ || 151
ఎవ ముక్త స్సురసయా ప్రాంజలి ర్వానరర్షభః |
ప్రహృష్టవదనః శ్రీమా నిదం వచన మబ్రవీత్ || 152
రామొ దాశరథి ర్నామ ప్రవిష్టొ దణ్డకావనమ్ |
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా చాపి భార్యయా || 153
అన్యకార్యవిషక్తస్య బద్ధవైరస్య రాక్షసైః |
తస్య సీత హృతా భార్యా రావణేన యశస్వినీ || 154
తస్యా స్సకాశం దూతొ౽హం గమిష్యే రామ శాసనాత్ |
కర్తు మర్హసి రామస్య సాహ్యం విషయవాసిని || 155
అథవా మైథిలీం దృష్ట్వా రామం చాక్లిష్టకారిణమ్ |
ఆగమిష్యామి తే వక్త్రం సత్యం ప్రతిశృణొమి తే || 156
ఎవముక్తా హనుమతా సురసా కామరూపిణీ |
అబ్రవీ న్నాతివర్తే న్మాం కశ్చిదేష వరొ మమ || 157
తం ప్రయాంతం సముద్వీక్ష్య సురసా వాక్యమబ్రవీత్ |
బలం జిజ్ఙాసమానా వై నాగమాతా హనూమతః || 158
ప్రవిశ్య వదనం మే౽ద్య గంతవ్యం వానరొత్తమ |
వర ఎష పురా దత్తొ మమ ధాత్రేతి సత్వరా || 159
వ్యాదాయ వక్త్రం విపులం స్థితా సా మారుతేః పురః |
ఎవ ముక్తః సురసయా క్రుద్ధొ వానరపుంగవః || 160
అబ్రవీత్ కురు వై వక్త్రం యేన మాం విషహిష్యసే |
ఇత్యుక్తా సురసాం క్రుద్దో దశయోజన మాయుతః |
దశయోజనవిస్తారో బభూవ హనూమాం స్తదా || 161
తం దృష్ట్వా మేఘసంకాశం దశయొజన మాయతమ్ |
చకార సురసా చాస్యం వింశద్యొజన మాయతమ్ || 162
హనుమాంస్తు తతః క్రుద్ధ స్త్రింశద్యొజనమాయతః |
చకార సురసా వక్త్రం చత్వారింశ త్తథొ చ్ఛ్రితమ్ || 163
బభూవ హనుమాన్ వీరః పంచాశద్యొజనొచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్రం షష్టియొజన మాయతమ్ || 164
తథైవ హనుమా న్వీరః సప్తతీయొజినొచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్ర మశీతీయొజనొచ్ఛ్రితమ్ || 165
హనుమా నచలప్రఖ్యొ నవతీయొజనొచ్ఛ్రితః |
చకార సురసా వక్త్రం శతయోజన మాయతమ్ || 166
తద్దృష్ట్వా వ్యాదితం త్వాస్యం వాయుపుత్రః సుబుద్ధిమాన్ |
సుసంక్షి ప్యాత్మనః కాయం బభూ వాంగుష్ఠమాత్రకః || 167
సొ౽భిపత్యాశు తద్వక్త్రం నిష్పత్య చ మహాజవః |
అంతరిక్షే స్థితః శ్రీమా నిదం వచనమబ్రవీత్ || 168
ప్రవిష్టొ౽స్మి హి తే వక్త్రం దాక్షాయణి నమొ౽స్తు తే |
గమిష్యే యత్ర వైదేహీ సత్యం చాసీ ద్వర స్తవ || 169
తం దృష్ట్వా వదనా న్ముక్తం చంద్రం రాహుముఖా దివ |
అబ్రవీత్ సురసా దేవీ స్వేన రూపేణ వానరమ్ || 170
అర్థసిద్ధ్యై హరిశ్రేష్ఠ గచ్ఛ సౌమ్య యథాసుఖమ్ |
సమానయస్వ వైదేహీం రాఘవేణ మహాత్మనా || 171
తత్ తృతీయం హనుమతొ దృష్ట్వా కర్మ సుదుష్కరమ్ |
సాధు సాధ్వితి భూతాని ప్రశశంసు స్తదా హరిమ్ || 172
స సాగర మనాధృష్య మభ్యేత్య వరుణాలయమ్ |
జగా మాకాశ మావిశ్య వేగేన గరుడొపమః || 173
సేవితే వారిధారాభిః పతగైశ్చ నిషేవితే,
చరితే కైశికాచార్యై రైరావతనిషేవితే || 174
సింహకుంజరశార్దూల పతగొరగవాహనైః |
విమానై సంపతద్భిశ్చ విమలై సమలంకృతే || 175
వజ్రాశనిసమాఘాతైః పావకై రుపశొభితే |
కృతపుణ్యై ర్మహాభాగైః స్వర్గజిద్భి రలంకృతే || 176
వహతా హవ్యమత్యర్థం సేవితే చిత్రభానునా |
గ్రహనక్షత్రచంద్రార్కతారాగణవిభూషితే || 177
మహర్షిగణగంధర్వనాగయక్షసమాకులే |
వివిక్తే విమలే విశ్వే విశ్వావసునిషేవితే || 178
దేవరాజగజాక్రాంతే చంద్రసూర్యపథే శివే |
వితానే జీవలొకస్య వితతే బ్రహ్మనిర్మితే || 179
బహుశ స్సేవితే వీరై ర్విద్యాధరగణై ర్వరైః |
జగామ వాయుమార్గే తు గరుత్మానివ మారుతిః || 180
ప్రదృశ్యమాన సర్వత్ర హనుమాన్మారుతాత్మజః |
భేజే౽౦బరం నిరాలంబం లంబపక్ష ఇవాద్రిరాట్ || 181
ప్లవమానం తు తం దృష్ట్వా సింహికా నామ రాక్షసీ |
మనసా చింతయామాస ప్రవృద్ధా కామరూపిణీ || 182
అద్య దీర్ఘస్య కాలస్య భవిష్యామ్యహామాశితా |
ఇదం హి మే మహత్సత్త్వం చిరస్య వశ మాగతమ్ || 183
ఇతి సంచింత్య మనసా ఛాయామస్య సమాక్షిపత్ |
ఛాయాయాం గృహ్యమాణాయాం చింతయామాస వానరః || 184
సమాక్షిప్తొ౽స్మి సహసా పంగూకృతపరాక్రమః |
ప్రతిలొమేన వాతేన మహానౌరివ సాగరే || 185
తిర్య గూర్ధ్వ మధశ్చైవ వీక్షిమాణ స్తతః కపిః |
దదర్శ స మహత్ సత్త్వ ముత్థితం లవణాంభసి || 186
తత్ దృష్ట్యా చింతయామాస మారుతి ర్వికృతాననమ్ || 187
కపిరాజేన కథితం సత్త్వమద్భుతదర్శనమ్ |
ఛాయాగ్రాహి మహావీర్యం తదిదం నాత్ర సంశయః || 188
స తాం బుద్ధ్వా౽ర్థతత్త్వేన సింహికాం మతిమాన్ కపిః |
వ్యవర్ధత మహాకాయః ప్రవృషీవ వలాహకః || 189
తస్య సా కాయ ముద్వీక్ష్య వర్ధమానం మహాకపేః |
వక్త్రం ప్రసారయామాస పాతాళాంతరసన్నిభమ్ |
ఘనరాజీవ గర్జంతీ వానరం సంభిద్రవత్ || 190
స దదర్శ తత స్తస్యా వివృతం సుమహ న్ముఖమ్ |
కాయమాత్రం చ మేధావీ మర్మాణి చ మహాకపిః || 191
స తస్యా వివృతే వక్త్రే వజ్రసంహననః కపిః |
సంక్షిప్య ముహు రాత్మానం నిష్పపాత మహాబలః || 192
ఆస్యే తస్యా నిమజ్జంతం దదృశు సిద్ధచారణాః |
గ్రస్యమానం యథా చంద్రం పూర్ణం పర్వణి రాహుణా || 193
తతస్తస్యా నఖై స్తీక్ణై ర్మర్మా ణ్యుత్ కృత్య వానరః |
ఉత్పపాతాథ వేగేన మనః సంపాతవిక్రమః || 194
తాం తు దృష్ట్వా చ ధృత్యా చ దాక్షిణ్యేన నిపాత్య చ |
స కపిప్రవరొ వేగా ద్వవృధే పునరాత్మవాన్ || 195
హృతహృత్ సా హనుమతా పపాత విధురాంభసి || 196
తాం హతాం వానరేణాశు పతితాం వీక్ష్య సింహికామ్ |
భూతా న్యాకాశచారీణీ తమూచుః ప్లవగొత్తమమ్ || 197
భీమ మద్య కృతం కర్మ మహత్ సత్త్వం త్వయా హతమ్ |
సాధయార్థ మభిప్రేత మరిష్టం ప్లవతాం వర || 198
యస్య త్వేతాని చత్వారి వానరేంద్ర యథా తవ |
ధృతి ర్దృష్టి ర్మతి ర్దాక్ష్యం స కర్మసు న సీదతి || 199
స తైః స్సంభావితః పూజ్యః ప్రతిపన్నప్రయొజనః |
జగా మాకాశ మావిశ్య పన్నగాశనవత్ కపిః || 200
ప్రాప్తభూయిష్ఠపారస్తు సర్వతః ప్రతిలొకయన్ |
యొజనానాం శతస్యాంతే వనరాజిం దదర్శ సః || 201
దదర్శ చ పతన్నేవ వివిధద్రుమభూషితమ్ |
ద్వీపం శాఖామృగశ్రేష్ఠొ మలయొపవనాని చ || 202
సాగరం సాగరానూపం సాగరానూపజాన్ ద్రుమాన్ |
సాగరస్య చ పత్నీనాం ముఖాన్యపి విలొకయన్ || 203
స మహామేఘసంకాశం సమీక్ష్యాత్మానమాత్మవాన్ |
నిరుంధంత మివాకాశం చకార మతిమాన్ మతిమ్ || 204
కాయవృద్ధిం ప్రవేగం చ మమ దృష్ట్వవ రాక్షసాః |
మయి కౌతూహలం కుర్యు రితి మేనే మహాకపిః || 205
తతః శ్శరీరం సంక్షిప్య తన్మహీధరసన్నిభమ్ |
పునః ప్రకృతి మాపేదే వీతమొహ ఇవాత్మవాన్ || 206
తద్రూప మతిసంక్షిప్య హనుమాన్ ప్రకృతౌ స్థితః |
త్రీన్ క్రమానివ విక్రమ్య బలివీర్యహరొ హరిః || 207
స చారునానావిధరూపధారీ, పరం సమాసాద్య సముద్రతీరమ్ |
పరై రశక్యః ప్రతిపన్నరూప, సమీక్షితాత్మా సమవేక్షితార్థః || 208
తతః స లంబస్య గిరేః సమృద్ధే, విచిత్రకూటే నిపపాత కూటే |
సకేతకొద్దాలకనాళికేరే, మహాభ్రకూటప్రతిమో మహాత్మా || 209
తతస్తు సంప్రాప్య సముద్రతీరం, సమీక్ష్య లంకాం గిరివర్యమూర్ధ్ని |
కపిస్తు తస్మిన్నిపపాత పర్వతే, విధూయ రూపం వ్యథయన్ మృగద్విజాన్ || 210
స సాగరం దానవపన్నగాయుతం, బలేన విక్రమ్య మహొర్మిమాలినమ్ |
నిపత్య తీరే చ మహొదధేస్తదా, దదర్శ లంకామమరావతీమివ || 211
ఇత్యార్షే, శ్రీ మద్రామాయణే, వాల్మీకియే, ఆదికావ్యే సుందరకాండే, ప్రథమః సర్గః